Cultuurmecenaat kent vele verschijningsvormen. Het kan gaan om grote of kleine bedragen of om het geven van kunst zelf. Donaties kunnen bestemd zijn voor cultuur in het algemeen of voor bepaalde instellingen of kunstenaars in het bijzonder. Verschillende vormen van geven worden hier toegelicht. Soms is het raadzaam om een beroep te doen op financiële en juridische adviseurs. Notarissen, private bankers, adviseurs en accountants kunnen als intermediair een belangrijke stimulerende en interveniërende rol spelen tussen potentiële gevers en beoogde ontvangers.
Direct geven
Zelf een initiatief opzetten
Eigen fonds
Zowel individuen, als families, als bedrijven hebben eigen fondsen opgericht met als doelstelling stimulering van cultuur in het algemeen. Er bestaan ook anonieme fondsen. Sommige fondsen bestaan al tientallen jaren en in de 21e eeuw zijn er enkele bijzondere voorbeelden bijgekomen.
Vaak neemt de oprichter zelf plaats in het bestuur. Zo heeft hij invloed op de bestemmingen en de bestedingen van het fonds. De opzet van een eigen fonds is niet ingewikkeld, maar de structurele uitvoering van de fondsactiviteiten kan erg intensief zijn. Het is raadzaam om pas een eigen fonds op te richten als ook de organisatiekosten uit het vermogen kunnen worden gedragen.
Bestaande fondsen zijn onafhankelijke organisaties die erop zijn ingericht om het vermogen van gevers te besteden aan cultuur naar keuze. De organisaties verzorgen het beheer van het vermogen, de beoordeling van projecten die kunnen worden ondersteund en de afhandeling van aanvragen. U kunt bijvoorbeeld een Fonds op Naam starten bij een bestaand fonds waarbij meestal een minimum inleg van ongeveer € 50.000 wordt gevraagd.
Er zijn ook andere manieren om meer culturele organisaties tegelijk te laten profiteren van gedoneerde bedragen. Deze vormen onderscheiden zich van de fondsen doordat de begunstiger er rijker van kan worden.
Loterijen - De erkende loterijen in Nederland dragen een groot deel van de opbrengsten af aan goede doelen. De BankGiro Loterij is er voor het behoud van kunst en cultuur en steunt een groot aantal culturele instellingen die zich hiervoor inzetten. Bij elke trekking gaat de helft van de opbrengst van ieder lot naar deze organisaties. Het geld dat deze instellingen zo ontvangen kunnen zij besteden voor de aankoop, restauratie en presentatie van de vaste collecties en voor de aankoop en restauratie van monumenten. In 2006 is op deze manier 51,2 miljoen euro verdeeld over 39 culturele instellingen.
Stichting Doen - Een deel van de bestedingen van de loterijen wordt verdeeld via Stichting Doen, het fonds van de goededoelenloterijen. De missie van Stichting Doen is werken aan een leefbare wereld waarin iedereen kan meedoen. Dit gebeurt via subsidies, leningen, garanties en participaties voor initiatieven op het gebied van duurzame ontwikkeling, cultuur, welzijn en sociale cohesie. Stichting Doen ondersteunt zowel kleine als grote initiatieven die bijdragen aan een kleurrijke en leefbare samenleving. Bij de uitvoering van de projecten ligt de nadruk op de zelfwerkzaamheid van de personen of organisaties die de initiatieven organiseren.
Cultureel beleggen - Een andere optie is cultureel beleggen. Dit heeft fiscale voordelen. Vermogen wordt geleend aan culturele instellingen. De belegger ontvangt rendement en de culturele instelling een relatief gunstige rente.
Naast geld of aandelen geven particulieren en bedrijven ook hun tijd en expertise.
De totale giften in geld aan een culturele organisaties kunnen worden weergegeven als een piramide met een basis van veel kleine giften, een middenlaag van grote giften en enkele aanzienlijke giften aan de top.
- Kleine donaties worden bijvoorbeeld gegeven via collectes of als fooi bij de entree.
- Lid worden van de vriendenvereniging is bij veel culturele organisaties een optie. In ruil hiervoor houdt de organisatie u op de hoogte van activiteiten en krijgt u meestal bepaalde voorrechten zoals korting of voorrang.
- Donaties of schenkingen direct aan de culturele organisatie of aan de eventuele steunstichting is de volgende mogelijkheid. Een schenking is mogelijk in de vorm van geld en kunst. Dit kan eenmalig of periodiek. Dit laatste fiscaal aantrekkelijker en biedt de organisatie een meer structurele basis.
- Nalaten aan culturele organisaties gaat via een testament. Culturele instellingen hoeven hierover geen successie af te dragen.
- Bij een aantal culturele organisaties is er de mogelijkheid om een Fonds op Naam op te richten. Ook is schenken via een lijfrenteregeling een optie om structureel bij te dragen aan een culturele instelling.
- Over zeer grote schenkingen aan een culturele organisatie kunt u met de betrokkenen afspraken maken over de vorm van schenken en de voorwaarden die u beiden stelt.
Liefhebbers van kunst en cultuur kunnen uiteraard ook zelf culturele initiatieven ontplooien.
Opdrachtgeverschap - Gaius Cilnius Mecenas, raadsheer van keizer Augustus, verstrekte opdrachten aan kunstenaars tot het maken van werken. Horatius en Vergilius konden hierdoor hun tijdloze meesterwerken schrijven. In Nederland zijn veel schilderijen uit de Gouden Eeuw in opdracht gemaakt. Het schilderij de Nachtwacht heette oorspronkelijk naar de afgebeelde schutters, Capitein Frans Banning Cocq en zijn luitenant Willem van Ruytenburch. Tegenwoordig worden kunstwerken zelden meer vernoemd naar de opdrachtgever, maar de mecenassen zijn er nog wel.
Verzamelaarschap - Nederland telt vele kunstverzamelaars. Er zijn veel verzamelaars die bereid zijn een deel van hun collectie te tonen aan een breder publiek. Dit kan een bruikleen zijn voor bepaalde of onbepaalde tijd, maar ook een gift. Uit onderzoek van Renée Steenbergen (‘Iets wat zoveel kost is alles waard', 2002) blijkt dat onder privéverzamelaars de bereidheid tot schenken groot is. Een voorbeeld van een hedendaagse mecenas die zijn collectie en zijn vermogen beschikbaar stelt aan musea om hun collecties te versterken is Han Nefkens.
Eigen instelling - Er zijn in Nederland ook mensen die een museum hebben gesticht. Een aantal van deze instellingen heeft al lang een plek in de Nederlandse culturele top, zoals Museum Boijmans van Beuningen, het Van Abbe Museum en Museum Kröller-Müller. Er zijn ook recente initiatieven zoals Museum Beelden aan Zee en De Pont. Recent zijn er enkele theaters gebouwd of verbouwd op initiatief van moderne mecenassen als Hans Brus en Joop van den Ende. Joop en Janine Van den Ende hebben ook een eigen fonds gesticht ten behoeve van jong cultureel talent.